Triển vọng vận tải: Vì sao chủ hàng nên cân nhắc chốt giá cước ngay bây giờ

Thời gian đọc ước tính: 8 phút

Trong bối cảnh logistics nhiều biến động hiện nay, Triển vọng vận tải: Vì sao chủ hàng nên cân nhắc chốt giá cước ngay bây giờ đã trở thành câu hỏi chiến lược quan trọng đối với các nhà quản lý chuỗi cung ứng trên toàn thế giới. Thị trường vận tải đang biến động chưa từng có do căng thẳng địa chính trị, xu hướng nhu cầu tiêu dùng thay đổi và năng lực của hãng vận chuyển liên tục dịch chuyển. Vì vậy, quyết định giữa việc cố định giá theo hợp đồng và giao dịch trên thị trường giao ngay (spot) mang ý nghĩa tài chính rất lớn.

Dữ liệu thị trường gần đây cho thấy mức độ bất định trong hoạch định vận tải đã đạt mức chưa từng thấy kể từ thời đỉnh điểm của đại dịch. Sản lượng hàng nhập khẩu trên các tuyến thương mại chính vẫn khó dự đoán, năng lực của hãng vận chuyển tiếp tục thắt chặt trên các tuyến trọng điểm, và biến động chi phí nhiên liệu khiến việc dự báo giá cước càng phức tạp hơn. Với những chủ hàng có chi phí vận tải lớn, khoảng thời gian để chốt mức giá thuận lợi trước đợt tăng tiếp theo của thị trường có thể ngắn hơn bạn nghĩ.

Bài viết này xem xét triển vọng vận tải hiện tại, phân tích các yếu tố chính tác động đến giá cước giai đoạn 2024-2025 và đưa ra hướng dẫn thiết thực cho chủ hàng đang đánh giá chiến lược mua dịch vụ vận tải. Chúng tôi sẽ làm rõ vì sao việc chủ động chốt giá cước đáng được cân nhắc nghiêm túc, và cách hợp tác với một nhà cung cấp dịch vụ logistics giàu kinh nghiệm có thể giảm thiểu rủi ro đồng thời tối ưu tổng chi phí hàng về đến kho (total landed cost).

Mục lục

Bối cảnh thị trường hiện tại và môi trường giá cước

Thị trường vận tải hàng hóa toàn cầu năm 2024 mang một bức tranh phức tạp, khó có thể mô tả đơn giản. Sau đợt tăng giá cước bất thường giai đoạn 2021-2022 và đợt điều chỉnh sau đó vào năm 2023, nhiều chủ hàng hy vọng thị trường sẽ trở lại trạng thái ổn định như trước đại dịch. Thay vào đó, thị trường đã bước vào một giai đoạn mới với những thay đổi mang tính cấu trúc, cho thấy biến động sẽ kéo dài thay vì trở về mức bình thường.

Giá cước vận tải biển trên các tuyến thương mại Đông-Tây chính vẫn thể hiện sức chống chịu đáng kể dù nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường phương Tây suy yếu. Chỉ số Drewry World Container Index, tuy đã giảm so với đỉnh năm 2022, vẫn cao hơn đáng kể so với mức năm 2019. Các tuyến xuyên Thái Bình Dương và Châu Á-Châu Âu thỉnh thoảng tăng vọt do việc chuyển hướng qua Biển Đỏ, hủy chuyến (blank sailing) và tình trạng mất cân bằng container. Thị trường vận tải hàng không cũng thắt chặt tương tự, khi hạn chế về năng lực vận chuyển trên các tuyến chính đẩy giá cước lên ngay cả trong những mùa thấp điểm theo truyền thống.

Riêng với Việt Nam, triển vọng vận tải có những yếu tố đặc thù. Là trung tâm sản xuất gắn kết sâu với chuỗi cung ứng toàn cầu, nền kinh tế hướng xuất khẩu của Việt Nam đối mặt với cả cơ hội lẫn rủi ro. Vai trò ngày càng lớn của quốc gia trong các chiến lược tìm nguồn cung “China Plus One” đã làm tăng áp lực về khối lượng hàng xuất, trong khi việc phát triển hạ tầng tại các cảng như Cái Mép và Hải Phòng vẫn đang tiếp tục. Các chủ hàng hoạt động tại hoặc thông qua Việt Nam cần ứng phó với những diễn biến này song song với các xu hướng toàn cầu.

Các yếu tố chính định hình giá cước vận tải

Hiểu rõ các lực tác động đến biến động giá cước là điều cần thiết để đưa ra quyết định mua dịch vụ vận tải sáng suốt. Năm yếu tố chính đang chi phối triển vọng vận tải hiện nay:

Quản lý năng lực của hãng tàu

Các hãng tàu biển đã thể hiện kỷ luật chưa từng có trong việc quản lý năng lực vận chuyển. Thay vì tung thêm trọng tải mới ra thị trường khi tàu được bàn giao, các liên minh lớn đã triển khai các biện pháp mang tính chiến lược như hủy chuyến (blank sailing), giảm tốc độ chạy tàu (slow steaming) và tinh giản tuyến để duy trì mức giá sàn. Lượng tàu container đóng mới đang đặt hàng vẫn đáng kể, nhưng lịch bàn giao kéo dài đến giai đoạn 2026-2027, và việc tháo dỡ các tàu cũ phần nào bù đắp cho năng lực mới. Môi trường nguồn cung được kiểm soát này giúp giá cước duy trì ổn định ở mức cao.

Bất định về sản lượng hàng nhập khẩu

Xu hướng tiêu dùng tại các thị trường nhập khẩu lớn (Mỹ, EU) vẫn khó dự báo. Tỷ lệ tồn kho trên doanh số đã trở lại mức bình thường ở nhiều ngành, nhưng nỗi lo suy thoái, tác động của lạm phát lên chi tiêu không thiết yếu và sự thay đổi trong chiến lược bán lẻ tạo ra biên độ dự báo rất rộng. Thời điểm mùa cao điểm trở nên khó đoán hơn, khi một số nhà bán lẻ đẩy sớm đơn hàng còn những nhà khác lại trì hoãn. Sự bất định này khiến việc lập kế hoạch trên thị trường giao ngay (spot) tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Biến động chi phí nhiên liệu

Giá nhiên liệu hàng hải (bunker) vẫn là một thành phần chi phí biến đổi đáng kể đối với các hãng tàu. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, các quyết định sản lượng của OPEC+ và quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu ít lưu huỳnh và nhiên liệu thay thế tạo ra rủi ro giá theo cả hai chiều. Các hãng tàu ngày càng chuyển phần biến động nhiên liệu sang chủ hàng thông qua phụ phí biến động giá nhiên liệu (BAF) có thể thay đổi hằng tháng. Các hợp đồng cố định giá thường cung cấp cơ chế chi phí nhiên liệu dễ dự đoán hơn.

Gián đoạn do yếu tố địa chính trị

Việc đi vòng qua Mũi Hảo Vọng do tình hình Biển Đỏ đã kéo dài thời gian vận chuyển thêm 10-14 ngày trên các tuyến Á-Âu, khiến thị trường mất đi khoảng 10-15% năng lực container toàn cầu. Các hạn chế do hạn hán tại Kênh đào Panama cũng làm thu hẹp năng lực trên các tuyến thương mại châu Mỹ. Những gián đoạn này không phải bất thường nhất thời mà phản ánh một môi trường địa chính trị phân mảnh hơn và sẽ còn kéo dài.

Công nghệ và tính minh bạch dữ liệu

Các nền tảng vận tải số và công cụ đối chuẩn giá cước theo thời gian thực đã làm tăng tính minh bạch của thị trường, đồng thời đẩy nhanh quá trình lan truyền giá cước. Biến động giá giao ngay hiện lan truyền nhanh hơn giữa các tuyến và phương thức vận tải. Các hãng tàu cũng dùng dữ liệu tương tự để tối ưu hóa quản lý doanh thu, khiến chủ hàng khó tìm được lợi thế bền vững trên thị trường giao ngay.

  • Kỷ luật năng lực của hãng tàu hỗ trợ mức giá sàn
  • Sản lượng hàng nhập khẩu khó đoán làm phức tạp việc lập kế hoạch giao ngay
  • Cơ chế chuyển chi phí nhiên liệu có lợi cho giá cước theo hợp đồng
  • Những thay đổi địa chính trị mang tính cấu trúc làm giảm tính linh hoạt của mạng lưới
  • Minh bạch số hóa đẩy nhanh sự hội tụ giá cước

Phân tích rủi ro: Chiến lược giá Spot so với giá Hợp đồng

Quyết định chiến lược cốt lõi của chủ hàng xoay quanh việc phân bổ rủi ro giữa mua vận chuyển theo giá spot và theo hợp đồng. Mỗi phương án có hồ sơ rủi ro riêng, cần phù hợp với mức chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp, đặc điểm sản lượng và yêu cầu dịch vụ.

Hồ sơ rủi ro của thị trường Spot

Mua vận chuyển theo giá spot về lý thuyết mang lại lợi thế khi thị trường giảm, nhưng khiến chủ hàng đối mặt với rủi ro tăng giá không giới hạn khi giá cước đột biến. Giai đoạn 2021-2022 cho thấy giá spot có thể tăng gấp 5-10 lần chỉ trong vài tháng, gây thiệt hại nặng nề cho ngân sách vận tải. Ngay cả khi thị trường dịu hơn, biến động giá spot vẫn gây bất ổn cho công tác hoạch định: nhân sự kho, bố trí tồn kho và cam kết với khách hàng đều phụ thuộc vào thời gian vận chuyển và chi phí ổn định. Chủ hàng phụ thuộc nhiều vào spot còn đối mặt rủi ro tiếp cận năng lực vận tải—khi thị trường thắt chặt, hãng vận chuyển ưu tiên khách hàng hợp đồng.

Hồ sơ rủi ro của thị trường Hợp đồng

Giá hợp đồng giúp cố định chi phí và đảm bảo tính chắc chắn, nhưng tiềm ẩn rủi ro chi phí cơ hội nếu giá thị trường giảm mạnh. Các hợp đồng hiện đại ngày càng bổ sung cơ chế linh hoạt hai chiều: dải cam kết sản lượng, điều kiện kích hoạt xem xét lại giá cước và điều chỉnh theo chỉ số để chia sẻ rủi ro thị trường. Điểm mấu chốt là đàm phán các điều khoản vừa bảo vệ trước biến động cực đoan, vừa giữ lại một phần lợi ích khi thị trường giảm.

Phương án kết hợp

Các chủ hàng hàng đầu ngày càng áp dụng cách tiếp cận danh mục: 60-80% sản lượng theo hợp đồng để đảm bảo ổn định nền tảng, 20-40% theo giá spot để tối ưu hóa chiến thuật và thăm dò thị trường. Cấu trúc này vừa tận dụng sự an toàn của hợp đồng, vừa duy trì sự linh hoạt của thị trường spot. Tỷ lệ phân bổ tối ưu phụ thuộc vào khả năng dự báo sản lượng, mật độ giá trị hàng hóa và mức độ quan trọng của dịch vụ.

Bài học thực tiễn dành cho chuyên gia logistics

Dựa trên diễn biến thị trường hiện nay và các thực tiễn tốt nhất của chủ hàng, những khuyến nghị dưới đây cung cấp khung tham chiếu cho các quyết định mua cước:

  • Chốt sớm các tuyến trọng yếu: Đảm bảo giá hợp đồng cho các tuyến có sản lượng cao nhất và quan trọng nhất về chất lượng dịch vụ trước khi các chu kỳ đấu thầu mùa cao điểm bắt đầu. Quý 2-Quý 3 là khoảng thời gian đàm phán truyền thống cho các hợp đồng năm có hiệu lực từ nửa cuối năm hoặc cả năm.
  • Đồng bộ chiến lược tồn kho với hợp đồng vận tải: Tận dụng sự chắc chắn về giá cước để biện minh cho việc đầu tư tồn kho an toàn trên các tuyến đã chốt giá. Chi phí vận tải ổn định, dễ dự báo giúp cải thiện mô hình tối ưu hóa tồn kho và giảm chi phí vận chuyển khẩn.
  • Đầu tư vào công cụ đối chuẩn giá cước: Đăng ký các chỉ số giá cước độc lập (Drewry, Freos, Xeneta) để kiểm chứng các mức giá chào trong hợp đồng so với thực tế thị trường. Đàm phán dựa trên dữ liệu mang lại kết quả tốt hơn 5-15%.
  • Đa dạng hóa hãng vận chuyển một cách chiến lược: Duy trì quan hệ với 3-5 hãng vận chuyển chủ chốt trên mỗi tuyến chính. Tránh tập trung quá mức, đồng thời đảm bảo đủ sản lượng cho mỗi hãng để được hưởng chính sách ưu tiên.
  • Đàm phán các điều khoản linh hoạt: Bổ sung biên độ dung sai sản lượng (±15-20%), cơ chế kích hoạt rà soát giá cước hằng quý gắn với các chỉ số được công nhận, và định nghĩa bất khả kháng phản ánh đúng thực tế địa chính trị hiện nay.
  • Chủ động trao đổi với các bên liên quan: Chia sẻ dự báo chi phí vận tải với các bộ phận tài chính, kinh doanh và mua hàng. Quyết định chốt giá cước ảnh hưởng đến định giá, kế hoạch biên lợi nhuận và các cam kết với khách hàng.
  • Theo dõi các chỉ báo dẫn dắt hằng tuần: Theo dõi thông báo hủy chuyến (blank sailing), chỉ số ùn tắc cảng, xu hướng giá nhiên liệu bunker và các buổi họp báo cáo kết quả kinh doanh của hãng tàu để nhận diện sớm các tín hiệu về điểm chuyển hướng của thị trường.
  • Đánh giá cơ hội chuyển đổi phương thức vận tải: Với các tuyến có cước đường biển tăng mang tính cấu trúc, hãy xây dựng mô hình các phương án thay thế kết hợp hàng không – đường biển hoặc đường sắt – đường biển. Hợp đồng đa phương thức có thể giúp tối ưu hóa chi phí và chất lượng dịch vụ.

Scanwell Logistics Vietnam có thể hỗ trợ bạn như thế nào

Để ứng phó với triển vọng vận tải hiện nay, doanh nghiệp cần nhiều hơn thông tin thị trường: cần năng lực thực thi, mối quan hệ với hãng tàu và chuyên môn địa phương. Scanwell Logistics Vietnam kết hợp mạng lưới toàn cầu với hiểu biết sâu sắc về thị trường Việt Nam, giúp chủ hàng biến chiến lược giá cước thành hiệu quả vận hành thực tế.

Đội ngũ của chúng tôi theo dõi sát việc phân bổ sức chứa của hãng tàu, tình trạng hủy chuyến (blank sailing) và diễn biến giá cước trên tất cả các tuyến thương mại chính phục vụ Việt Nam. Nhờ quan hệ hợp tác lâu năm với các hãng tàu, chúng tôi đảm bảo được cam kết về chỗ và các điều khoản bảo vệ giá mà từng chủ hàng riêng lẻ khó có thể tự tiếp cận. Nền tảng công nghệ của chúng tôi cung cấp khả năng theo dõi lô hàng theo thời gian thực, phân tích chi phí và đối chuẩn thị trường (benchmarking), biến dữ liệu thành lợi thế trong công tác mua dịch vụ vận tải.

Dù bạn cần hỗ trợ đàm phán hợp đồng năm, bổ sung nguồn cước spot trong các đợt cao điểm, hay thiết kế lại toàn bộ chuỗi cung ứng để giảm thiểu rủi ro vận tải, Scanwell đều mang đến giải pháp phù hợp với nhu cầu, được hỗ trợ bởi hoạt động vận hành trực tiếp tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Đà Nẵng.

  • Vận tải đường biển (FCL/LCL) trên các tuyến chính Châu Á – Mỹ, Châu Á – Châu Âu và nội Á
  • Giải pháp vận tải hàng không cho hàng hóa cần giao gấp và hàng giá trị cao
  • Dịch vụ kho bãi, phân phối và giá trị gia tăng trên toàn Việt Nam
  • Vận tải đường bộ nội địa và xuyên biên giới (Việt Nam – Campuchia, Việt Nam – Lào, Việt Nam – Trung Quốc)
  • Dịch vụ khai báo hải quan và hỗ trợ tuân thủ thương mại
  • Phân tích chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí vận tải

Kết luận

Triển vọng vận tải giai đoạn 2024-2025 ưu tiên việc chủ động quản lý giá cước hơn là bị động mua cước spot. Kỷ luật kiểm soát sức chứa của hãng tàu, những gián đoạn địa chính trị kéo dài, biến động chi phí nhiên liệu và nhu cầu khó dự đoán tạo nên môi trường rủi ro, trong đó sự chắc chắn về chi phí mang giá trị chiến lược rõ rệt. Những chủ hàng chốt giá cho sản lượng cốt lõi ngay từ bây giờ sẽ tránh được các cú sốc ngân sách và khủng hoảng sức chứa thường xảy ra khi thị trường căng thẳng.

Tuy nhiên, chốt giá cước không phải là việc “làm một lần rồi để đó”. Những chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt nhất kết hợp sự ổn định của giá hợp đồng với sự linh hoạt của thị trường spot, đối chuẩn dựa trên dữ liệu và quan hệ đối tác vững chắc với hãng tàu. Họ coi việc mua dịch vụ vận tải là một năng lực liên tục, không phải sự kiện diễn ra mỗi năm một lần, và đầu tư vào các mối quan hệ, công nghệ và chuyên môn để thực thi hiệu quả.

Với các nhà quản lý logistics, thông điệp rất rõ ràng: cơ hội để chốt mức giá thuận lợi theo điều kiện của chính bạn đang mở ra ngay hôm nay. Điều kiện thị trường có thể thay đổi nhanh chóng, và cái giá của sự chậm trễ, tính bằng cả tiền bạc lẫn sự cố dịch vụ, có thể rất lớn. Hãy hợp tác với nhà cung cấp hiểu rõ cả các yếu tố toàn cầu lẫn thực tế địa phương đang định hình bức tranh vận tải của Việt Nam.

Kêu gọi hành động

Sẵn sàng biến những thông tin chuyên sâu về logistics này thành lợi thế cạnh tranh thực sự?

Khám phá Scanwell Logistics Vietnam


Liên hệ chuyên gia của chúng tôi để được hỗ trợ phù hợp

Câu hỏi thường gặp

Khi nào là thời điểm tốt nhất để đàm phán hợp đồng cước vận chuyển hằng năm?

Thời điểm đàm phán tối ưu cho hợp đồng hằng năm thường rơi vào Q2-Q3 đối với các thỏa thuận cho H2 hoặc cả năm có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường biến động như hiện nay, nhiều chủ hàng đang đàm phán hợp đồng theo nửa năm hoặc theo quý kèm điều khoản rà soát. Bắt đầu thảo luận trước ngày hiệu lực mục tiêu 60-90 ngày giúp có đủ thời gian để đối chuẩn giá (benchmarking), thực hiện quy trình RFP với hãng vận chuyển và hoàn tất các phê duyệt nội bộ.

Tỷ lệ chi phí vận chuyển nên ký hợp đồng so với giá spot là bao nhiêu?

Thông lệ tốt nhất của ngành khuyến nghị ký hợp đồng 60-80% cho sản lượng nền có nhu cầu dự đoán được, và 20-40% theo giá spot để linh hoạt, ứng phó cao điểm và thăm dò thị trường. Các doanh nghiệp tăng trưởng cao hoặc có tính mùa vụ mạnh có thể nghiêng về tỷ lệ 50/50. Điểm mấu chốt là xác định “tuyến lõi” (chiếm 80% sản lượng hàng đầu) và chốt giá cho các tuyến này, đồng thời giữ các tuyến phụ linh hoạt hơn.

Những điều khoản hợp đồng nào bảo vệ tôi nếu giá cước thị trường giảm mạnh?

Hãy đàm phán cơ chế kích hoạt rà soát giá theo quý gắn với một chỉ số độc lập (ví dụ: Drewry, SCFI) cùng một ngưỡng (ví dụ: chênh lệch 10%) cho phép mỗi bên yêu cầu đàm phán lại. Đưa vào các khung cam kết sản lượng (±15-20%) thay vì mức tối thiểu cố định. Đảm bảo định nghĩa bất khả kháng bao gồm cả gián đoạn do địa chính trị, không chỉ thiên tai. Tránh các hợp đồng ràng buộc nhiều năm mà không có cơ chế điều chỉnh hợp lý.

Việc phát triển hạ tầng của Việt Nam ảnh hưởng thế nào đến chiến lược giá cước của tôi?

Các dự án nâng cấp đang triển khai tại Cái Mép-Thị Vải (luồng nước sâu cho tàu mẹ), Hải Phòng (mở rộng Lạch Huyện) và tuyến cao tốc Bắc-Nam giúp giảm thời gian vận chuyển nội địa và chi phí xếp dỡ. Chủ hàng nên tính đến những cải thiện này khi thiết kế mạng lưới nhiều năm. Tuy nhiên, tình trạng ùn tắc ngắn hạn trong giai đoạn thi công có thể tạo áp lực giá tạm thời. Các đối tác địa phương như Scanwell cung cấp khả năng theo dõi theo thời gian thực những diễn biến này.

Nhà cung cấp dịch vụ logistics có thực sự đạt được mức giá tốt hơn so với việc tôi tự đàm phán trực tiếp không?

Có, vì nhiều lý do: (1) Sản lượng tổng hợp từ nhiều khách hàng tạo lợi thế đàm phán với hãng vận chuyển mà từng chủ hàng riêng lẻ không có. (2) Thông tin thị trường hằng ngày và quản lý quan hệ với hãng vận chuyển giúp nhận diện các cơ hội về thời điểm. (3) Tối ưu hóa đa phương thức (đường biển/đường hàng không/đường bộ/đường sắt) tìm ra các phương án kết hợp chi phí-dịch vụ mà người mua chỉ dùng một phương thức bỏ lỡ. (4) Hiện diện tại Việt Nam giúp triển khai vận hành thực tế (thông quan, kho bãi, giao hàng chặng cuối), qua đó giảm tổng chi phí hàng về đến nơi (landed cost) vượt ra ngoài hóa đơn cước vận chuyển.